AZƏRBAYCAN CƏMİYYƏTİNİ NECƏ “TARAZ” ETMƏK OLAR?!

Tarazlıq — dövlət idarəçiliyində legitimlik, cəmiyyətdə sosial ədalət, siyasi sistemdə rəqabət mədəniyyəti, informasiya məkanında obyektivlik və milli kimlik şüurunda bütövlük arasında qurulan dinamik harmoniyadır.

Bu harmoniyanın pozulması isə dövlətin həm institusional sabitliyinə, həm milli kimliyə, həm də cəmiyyətin psixoloji durumuna ciddi təsir göstərir.

Azərbaycan cəmiyyəti uzun illərdir bu tarazlığı bərpa etmək uğrunda sınaqlardan keçir.

– Xalq–hakimiyyət münasibətlərində tarazlıq

Dövlətin sosial siyasəti xalqla münasibətin əsas meyarıdır. Sosial ədalət zəiflədikcə, hakimiyyətlə cəmiyyət arasındakı məsafə artır və tarazlıq pozulur.

Bu gün də ən vacib məsələ insanların siyasi sistemə, məhkəmə institutlarına və informasiya məkanına olan etimadının bərpasıdır.

– Hakimiyyət–müxalifət münasibətlərində tarazlıq

Sağlam tarazlıq üçün intellektual rəqabət mədəniyyəti, seçki siyasətinə etimad,

ümummilli məsələlərdə minimal konsensus, destruktiv təsirlərdən qorunan milli müxalifət ənənəsi mühüm şərtlərdir.

Bu elementlər möhkəm olmayanda, siyasi sistem zahirən rəqabətli görünür, amma mahiyyətcə güvənsizlik üzərində qurulur.

– Oligarxik və xarici təsir mərkəzləri

Oliqarxik qruplar və müxtəlif siyasi-iqtisadi dairələr milli maraqları deyil, xarici mərkəzlərin strategiyalarını prioritet etdikdə dövlətin tarazlıq nöqtələri dağılır.

Bunu Azərbaycan artıq uzun müddətdir yaşayır.

Azərbaycan türk dövlətidir və Avrasiya üçün strateji kimlik daşıyır. Millətin tarixi, coğrafiyası və geopolitik mövqeyi onu həm türk dünyasının mənəvi körpüsü, həm də böyük güclər üçün ən həssas məkana çevirib.

– Kimlik siyasətində bölünmə

Son iki əsrdə tətbiq olunan “parçala, hökm et” siyasətinin konturları bu gün də görünür şimalda sovet ateizmi və antitürk kimliyi, Güney Azərbaycanda siyasi islam, Qərb yönümlü mərkəzlərdə sekulyar-etnik parçalanma layihələri tarixdən bu günə qədər davam edən antiazərbaycan siyasətinin tərkib elementləridir.

Bu siyasətlər milli kimliyin zəiflədilməsi, türk dövlətçilik təməllərini sıradan çıxarılması və Azərbaycanı öz kimliyindən uzaqlaşdırmaq məqsədi daşıyıb.

– İnformasiya mühitinin çirklənməsi

Obyektiv, etimadlı media quruluşlarının olmaması tarazlığı pozan amillərdən biridir. İnformasiya məkanı manipulyasiya meydanına çevriləndə cəmiyyət həqiqətin deyil, təxribatın təsiri altına düşür.

Ramiz Mehdiyev məsələsi uzun illərdir şübhə edilən, amma tam təsdiqlənməyən bir reallığı üzə çıxardı – Azərbaycanın ali idarəçilik sistemində paralel qərar mərkəzi mövcud olub.

Bu struktur Rusiyaya bağlı şəbəkə kimi fəaliyyət göstərib, institusional tarazlığı içəridən dağıdıb, dövlət aparatında monolitliyi pozub, cəmiyyətin müxtəlif təbəqələrinə nüfuz edərək koalisiya effekti yaradıb.

Bu, yalnız bir şəxsin fəaliyyəti deyil, bütöv bir şəbəkənin sistemli şəkildə dövlətin içində yer almasıdır.

Müxalifət sistemində də oxşar problemlər uzun illərdir müşahidə olunur.

Bəzi siyasi qrupların xarici təsirlərə açıq olması, milli siyasi rəqabət yerinə dağıdıcı fəaliyyət göstərməsi siyasi tarazlığı qorumağı çətinləşdirib.

O dövrdə AXC–AXCP parçalanması zamanı “Yurd” xəttinə qarşı apardığınız prinsipial mübarizə tarix qarşısında doğru qiymət alır. Çünki sonrakı proseslər göstərdi ki, parçalanmanın arxasında məhz xarici və daxili dağıdıcı təsirə malik mərkəzlərlə bağlılıq dayanırmış.

Bu gün həmin məsələnin dövlət səviyyəsində araşdırılması 30 illik suallara cavab tapmağa imkan verir.

Tarazlığın bərpası üçün ən vacib məsələ istintaqın obyektiv aparılması, nəticələrin ictimaiyyətə maksimum açıq şəkildə təqdim edilməsi, yalnız rəsmi məlumatların əsas tutulması, dezinformasiya mənbələrinin neytrallaşdırılmasıdır.

Əks halda məsələ uzandıqca, feyklərin meydanı genişlənəcək və bu, xarici qüvvələrin işinə yarayacaqdır.

Ramiz Mehdiyev işinin geri qayıdışı görünmür. Bu prosesdən sonrası Azərbaycan üçün əsas sual budur, siyasi sistem necə qurulmalıdır və tarazlıq necə bərpa olunmalıdır?

– Dövlət içi paralel strukturların tam dağıdılması

Bu, müasir dövlət quruculuğunun başlanğıc şərtidir. Paralel mərkəzlər ləğv edilmədən milli dövlətçilik bərpa olunmur.

– İslahatçı qanadın güclənməsi

Hakimiyyətdə milli düşüncəli kadrların çəkisinin artırılması həm islahatların dərinləşməsi, həm də dövlətin təhlükəsizliyi üçün həlledicidir.

– Milli media sisteminin qurulması

Etibarlı media olmadan informasiya tarazlığı, cəmiyyətin psixoloji stabilliyi, siyasi proseslərə etimad bərpa olunmur.

– Sağlam siyasi rəqabət mühiti

Milli məsuliyyət mədəniyyəti olan müxalifət institutlarının formalaşması tarazlığın siyasi sütunudur.

– Türk dünyası ilə strateji inteqrasiyanın dərinləşdirilməsi

Azərbaycanın tarazlığı yalnız daxili deyil, həm də türk coğrafiyası daxilində möhkəm dayanmaqla mümkündür.

Mövcud situasiya göstərir ki tarazlıq uzun müddət pozulub, etimad institutları zəifləyib, bəzi strukturlar milli kimliyə qarşı sistemli fəaliyyət göstərib, informasiya mühiti manipulyasiya olunub.

Tarazlığın bərpası üçün şəffaf istintaq və hüquqi saflıq, paralel mərkəzlərin neytrallaşdırılması, milli kadr konsepsiyasının gücləndirilməsi, siyasi sistemdə sağlam rəqabət və məsuliyyət, Azərbaycanın türk dünyasındakı mövqeyinin institusional dərinləşdirilməsi əsas həlledici amillərdir.

Bu istiqamətlər formalaşarsa, Azərbaycan uzun illərdən sonra ilk dəfə olaraq dayanıqlı, çoxvektorlu və milli mənafelərə söykənən tarazlığa nail ola bilər.